Oesbekistan Stories: Ek Het Sewe Dae Lank Die Syroete Gestap en Ontdek Marco Polo Het Baie Uitgelaat

Samarkand se Registan-plein om kwart voor sewe in die aand verander in 'n skakering van goud wat jy nog nooit gesien het nie. Die blou teëls van die drie madrasas ontwaak uit die koel meetkunde van Islam en begin die sterwende hitte van die son absorbeer. 'n Ou man wat granaatappelsap verkoop het, het vir my in hakkelende Engels gesê: 'Hierdie plek was seshonderd jaar gelede 'n debatsgrond — studente van al drie madrasas wat op die plein argumenteer het. Teologie, sterrekunde, wiskunde, enigiets.' Toe voeg hy sout by my koppie en sê: 'Drink dit. Granaatappelsap sonder suiker — dis hoe jy die Syroete proe.'

Hy was reg. Onversoete granaatappelsap het 'n skerp suurheid, soos die nasmaak van alles op hierdie land wat besig is om te vervaag. En my vraag was hierdie: wat bly werklik oor van die Syroete?

Oesbekistan het 'n bevolking van meer as 36 miljoen, die digsbevolkte land in Sentraal-Asië, en een van slegs twee dubbel-ingeslote nasies op Aarde (die ander is Liechtenstein). Vir 'n land wat aan alle kante deur land verseël is, is die Syroete nie net geskiedenis nie — dit is die hardste bewys wat hierdie nasie ooit gehad het van sy bestaan in die wêreld. In 2026 sal die White Wolves — Oesbekistan se nasionale span — vir die eerste keer op die Wêreldbeker-verhoog verskyn. Vir baie sokker-aanhangers sal dit die eerste keer wees dat hulle ooit soek 'waar is Oesbekistan.'

Dag een het aan Tasjkent behoort. Die Tasjkent-metro is nie bloot 'n vervoerstelsel nie — dit is die vreemdste nalatenskap wat die Sowjetunie in Oesbekistan gelaat het. Elke stasie is 'n onafhanklike kunswerk: die koepel van Alisher Navoi-stasie beeld Sentraal-Asiatiese digters in mosaïek uit; die mure van Kosmonavtlar-stasie bring hulde aan almal van Joeri Gagarin tot Oesbeekse ruimtevaarders. 'n Metro-sekuriteitsbeampte het my buitelandse gesig gesien, 'n wenkbrou gelig, en my deurgewuif — plaaslike inwoners betaal, buitelanders verniet, 'n ongeskrewe reël van Tasjkent.

Dag twee was ek op die hoëspoedtrein na Samarkand. Buite die venster het die landskap verskuif van stedelike grys na katoenland-wit, en toe na die bruin rand van die Karakum-woestyn. Die jong man in die volgende sitplek het 'n vertaaltoepassing gebruik om te vra waar ek vandaan kom, en toe trots vir my 'n skermskoot op sy foon gewys: die nuus dat Oesbekistan vir die Wêreldbeker gekwalifiseer het. 'Abdukodir Khusanov,' het hy gesê en na die twintigjarige verdediger op die skerm gewys. 'Hy speel vir Lens. In Frankryk. Nou weet die Franse waar Tasjkent is.'

Dae drie en vier was Samarkand en Buchara. Samarkand se blou teëls is dieper as wat enige foto kan oordra — daardie spesifieke blou lyk of dit van die bodem van die Middellandse See opgebagger is, maar drooggebak onder 'n Sentraal-Asiatiese son. In Buchara se ou stad het ek vir drie ure verdwaal. Nie omdat die stad groot is nie, maar omdat elke half-oop houtdeur gelyk het of dit na 'n ander era lei. 'n Syhandelaar het in sy winkel gesit — egte sy, van die Fergana-vallei gebring, rooi gekleur met meekrapwortel — en my sien lank na die rol rooi sy staar. 'Weet jy,' het hy gesê, 'Marco Polo het nooit oor hierdie kleur geskryf nie. Hy het gesê Oesbeekse sy is goedkoop, maar hy het nooit oor die rooi geskryf nie.'

Chiwa was dag vyf. Hierdie ommuurde oasis-stad, omring deur okerkleurige fortifikasies, was byna leeg onder die middagson. Ek het in die skaduwee van die Kalta Minor-minaret gesit. 'n Ou man het aangestap gekom en langs my gesit. 'Toeriste kom vieruur in die middag,' het hy gesê. 'Die oggend is Chiwa se eie tyd.' Ons was vir 'n lang ruk stil. Toe wys hy na 'n verafgeleë Oesbeekse vlag wat wapper en sê: 'Sien jy daardie sokkerveld? Dit was vroeër 'n stal. Gedurende die Syroete het handelaars hier hul perde geruil. Nou skop jongmense 'n bal daar. Wat geruil word het verander, maar die pad is steeds dieselfde pad.'

Dag ses het op 'n oornagtrein ontvou — Chiwa terug na Tasjkent, langs die woestynrand. Die wa-radio het gekraak met Russiese oldies in 'n Sentraal-Asiatiese aksent. Buite die venster het die af en toe kameeltrop en verspreide liggies verbygeflikker. Ek het gedink aan wat die syhandelaar in Buchara gesê het, aan die goud van Samarkand, aan die geligte wenkbrou van die metro-beampte in Tasjkent. Toe trek ek Abdukodir Khusanov se Ligue 1-hoogtepunte op my foon op — 'n een-en-twintigjarige Oesbeekse kind wat gly, jaag, lang aangeë oor 'n Franse veld stuur.

Dag sewe, terug in Tasjkent. Die son was so droog en warm soos 'n week tevore. Maar wat ek huis toe gedra het, was nie foto's of aandenkings nie — dit was die antwoord op 'n vraag. Die Syroete het niks 'agtergelaat' nie — dit het net sy bestaansvorm verander. Speserye het 'n sokker-ekonomie geword; karavaanstasies het hoëspoed-spoorhaltes geword; sy het speleroordragkontrakte geword. Wat Marco Polo uitgelaat het, was nie net die kleur van daardie rol rooi sy nie — hy het die feit uitgelaat dat die mense op hierdie pad nooit werklik weggaan nie. Hulle ruil net kamele vir treine, en speserye vir sokker.