Կաբո Վերդե Պատմություններ: Կաբո Վերդեն Քարտեզների Վրա Չի Խոսում—Այն Սահում Է Մոռնայի Լարերի Վրայով

Ինքնաթիռը վայրէջք է կատարում Սանտյագո կղզու Praia Airport-ում, և Կաբո Վերդեն քեզ չի դիմավորում երկնաքերներով։ Պատուհանից դուրս՝ ցածր շագանակագույն բլուրներ, օդը չոր ու թափանցիկ։ Այն, ինչն իրականում ասում է քեզ, թե որտեղ ես վայրէջք կատարել, գալիս է այն պահին, երբ դուրս ես գալիս տերմինալից — մի ձայն։ Մի տարեց տղամարդ նստած է ցածր պատի վրա և նվագում է մաշված կիթառ։ Լարերի մեջ ծովի աղ կա. լարվածքը կատարյալ չէ, բայց ռիթմը ճիշտ է։

Cesária Évora-ի ձայնը սահում է տաքսու ռադիոյից։ Նա մահացել է 2011 թվականին, բայց Կաբո Վերդեում նրա ձայնն ավելի ճշտապահ է, քան ցանկացած չվերթ։ Վարորդը կզակով ցույց է տալիս ռադիոյի կողմը և ինչ-որ բան ասում պորտուգալերեն՝ խառնված կրեոլերենի հետ — ես ամեն բառը չհասկացա, բայց հպարտությունը զգացի դրա մեջ։ Morna, ասաց նա։ Հետո ձայնը բարձրացրեց։

Կաբո Վերդեն գտնվում է մոտ 570 կիլոմետր Սենեգալից արևմուտք՝ Ատլանտյան օվկիանոսում, տասը հրաբխային կղզի, մոտ 600,000 բնակչություն։ Երկիրն այնքան փոքր է, որ շատ համաշխարհային քարտեզներ նույնիսկ չեն նշում այն։ Բայց եթե երբևէ մոռնա ես լսել որևէ տեղ — այդ մելամաղձոտ մեղեդին, որը կախված է ինչ-որ տեղ պորտուգալական ֆադոյի և բրազիլական սամբայի միջև — գիտես, որ այս վայրը չի կարող փոքր լինել։

Իմ առաջին երեկոյան Mindelo-ի նավահանգստում ես մտա մի բար, որը կոչվում էր Cafe Musica։ Պատերը ծածկված էին խունացած Cesária Évora-ի պաստառով, տեղական ֆուտբոլային թիմի լուսանկարով և ձեռագիր ճաշացանկով՝ Cachupa, խորոված ձուկ, grogue ռոմ։ Երգչուհին քառասունն անց մի կին էր, ոտաբոբիկ, աչքերը փակ։ Կիթառի ակորդը փոխում էր տոնայնությունը խոնավ օդում, բայց ոչ ոք դեմ չէր։ Նավահանգստի բանվորները դադարեցին պարան քաշել և հենվեցին ծովապատնեշին՝ լսելու։ Մի երեխա կքանստել էր դռան մեջ և դիտում էր — նրա ոտքերի մոտ՝ խունացած ֆուտբոլի գնդակ։

Հաջորդ օրը ես գնացի Pico do Fogo։ Ոտքերիս տակ՝ սև լավա, կոպիտ ու փխրուն, կոշիկներիս ներբանները հավաքում էին մանր մուգ փոշի։ Ուղեկցորդն ասաց, որ հրաբուխը վերջին անգամ ժայթքել է 2014 թվականին՝ ոչնչացնելով երկու գյուղ, բայց գրեթե բոլոր գյուղացիները վերադարձել են։ «Սա մեր կղզին է», ասաց նա։ «Հրաբուխը վատ բնավորությամբ հարևան է — բայց դու չես տեղափոխվում միայն այն պատճառով, որ հարևանդ բնավորություն ունի»։ Կես ճանապարհից, նայելով Ատլանտյան օվկիանոսին, ես առաջին անգամ հասկացա, թե ինչ է նշանակում լինել արշիպելագ առանց վերջնակետի — որքան աչքը կարող էր տեսնել, ոչինչ, բացի ծովից և էլի ծովից։

Sal-ի Santa Maria լողափին երեխաները ոտաբոբիկ գնդակ էին խփում։ Գնդակը հին էր, մաշկը մաշված, բայց նրանց փոխանցումների ձևը նման էր մոռնայի մեկ այլ տեսակի։ Մի տղայի կապույտ շապիկը կրում էր խունացած համար մեջքին — ոչ թե Messi կամ Ronaldo, այլ Ryan Mendes՝ Կաբո Վերդեի ազգային հավաքականի հարձակվողը։ Նա ցույց տվեց շապիկը. «Նա ծնվել է Mindelo-ում։ Մեզ նման»։ Ոչ հեռու, Blue Sharks-ի դրոշը մեղմորեն ծածանվում էր լողափի կրպակի վերևում։

Սնունդը վերջին բանալին էր։ Cachupa — եգիպտացորենի, լոբու, բանջարեղենի և ձկան կամ մսի դանդաղ շոգեխաշուկ — եփվում էր առավոտյան ժամը վեցից։ Շուկայում կանայք նստած էին ցածր աթոռակների վրա և եգիպտացորեն էին կլպում այնպիսի արագությամբ, որ աչքը հազիվ կարող էր հետևել։ Նրանք զրուցում էին կրեոլերենով, երբեմն պայթելով ծիծաղից։ Մի տարեց կին, ով բանջարեղեն էր վաճառում, ինձ մի փոքր աման cachupa տվեց, անվճար։ «Արի, համտեսիր», ասաց նա դանդաղ պորտուգալերենով։ «Կաբո Վերդեի համին ժամանակ է պետք»։ Ես կես ժամ ծախսեցի այդ ամանն ավարտելու համար և հասկացա, որ նա խոհարարության մասին չէր խոսում։

Իմ մեկնելու առավոտյան ես վերադարձա Cafe Musica Mindelo-ում։ Բարը դեռ բաց չէր։ Ծովային զեփյուռը հրում էր դռան հին պաստառը։ Հեռվում նավահանգստում լաստանավի շչակը հնչեց։ Մի տարեց տղամարդ, ով զբոսնում էր իր շան հետ, անցավ կողքով, տեսավ ինձ Cesária Évora-ի պաստառին նայելիս և կանգ առավ։ Անգլերենով ասաց. «Գիտե՞ս նրա ամենահայտնի տողը։ Sodade — կարոտ առանց որոշակի ձևի»։ Հետո շարունակեց քայլել։ Ես կանգնեցի դատարկ նավահանգստի առջև և հանկարծ հասկացա մոռնայի ամբողջական իմաստը. Կաբո Վերդեն երկիր չէ, որը կարելի է նկարագրել քարտեզով։ Այն կարելի է նշել միայն ձայնով, համով, ծովային քամով։ Ինչպես sodade-ն ինքը — գիտես, որ այն այնտեղ է, բայց չես կարող ասել, թե ինչ ձև ունի։