Ûzbêkistan Çîrok: Min Heft Rojan Li ser Rêya Hevrîşim Meşiya û Min Fêm Kir Ku Marco Polo Gelek Tişt Jê Biribûn

Meydana Registan a Samarkand seet 6:45 êvarê vediguhere rengê zer ê zêrekî ku te tu carî nedîtiye. Kaciyên şîn ên sê medreseyan ji geometriya sar a Îslamê şiyar dibin û dest bi mijandina germahiya mirinê ya tavê dikin. Zilamekî pîr ê ku ava hinarê difirot, bi Îngilîziya rawestiyayî ji min re got: 'Ev der şeşsed sal berê qada nîqaşan bû — xwendekarên ji her sê medreseyan li meydanê nîqaş dikirin. Îlahiyat, astronomî, matematîk, her tişt.' Paşê xwê xist kasa min û got: 'Vexwe. Ava hinarê bê şekir — bi vî awayî tu tama Rêya Hevrîşim tam dikî.'

Ew rast bû. Ava hinarê ya bê şekir tirşiyeke tûj heye, mîna paştama her tiştê li ser vê axê ku diçilmise. Û pirsa min ev bû: bi rastî çi ji Rêya Hevrîşim maye?

Ozbekistan nifûsa wê ji 36 mîlyonî zêdetir e, welatê herî qerebalix ê Asyaya Navîn e, û yek ji du welatên duqat-ax-girtî ye li ser Rûyê Erdê (ya din Liechtenstein e). Ji bo welatekî ku ji her aliyî ve bi axê hatî pêçan, Rêya Hevrîşim ne tenê dîrok e — ew delîla herî bi deng e ku vî welatî tu carî hebûye ku hebûna wê li cîhanê hebe. Di 2026an de, White Wolves — tîma neteweyî ya Ozbekistan — dê cara yekem li ser qonaxa Kasa Cîhanê xuya bibin. Ji bo gelek temaşevanên futbolê, ev dê cara yekem be ku ew lê bigerin 'Ozbekistan li ku ye.'

Roja yekem aîdî Taşkentê bû. Metroya Taşkentê ne tenê pergaleke veguhastinê ye — ew mîrata herî ecêb e ku Yekîtiya Sovyetê li Ozbekistanê hiştiye. Her îstasyon berhemeke hunerî ya serbixwe ye: qubeya îstasyona Alisher Navoi helbestvanên Asyaya Navîn bi mozaîk nîşan dide; dîwarên îstasyona Kosmonavtlar rêzê li her kesî ji Yuri Gagarin heta astronotanên Ozbek digirin. Nobedarekî ewlekariyê yê metroyê rûyê min ê biyanî dît, birûyek bilind kir, û ez bi rê ve birim — xelkê herêmî pere didin, biyanî belaş, qanûneke nenivîsandî ya Taşkentê.

Roja duyem ez di trênê bilez de ber bi Samarkandê ve bûm. Li derveyî pencereyê, dîmen ji gewriya bajarî veguherî spîtiya zeviyên pembo, paşê ber bi keviya qehweyî ya Çola Karakum ve. Ciwanê li ser kursiya tenişta min sepaneke wergerandinê bikar anî da ku bipirse ez ji ku me, paşê bi serbilindî dîmeneke ekranê ya telefonê nîşan da: nûçeya ku Ozbekistanê mafê Kasa Cîhanê bi dest xistiye. 'Abdukodir Khusanov,' wî got, berevaniyê bîst salî li ser ekranê nîşan dida. 'Ew ji bo Lens dilîze. Li Fransa. Niha fransiz dizanin Taşkent li ku ye.'

Rojên sê û çar Samarkand û Buxara bûn. Kaciyên şîn ên Samarkandê ji her wêneyekî kûrtir in ku tu dikarî bikişînî — ew şîna taybet mîna ku ji binê Deryaya Navîn hatibe derxistin lê di bin tava Asyaya Navîn de hatibe ziwa kirin. Li bajarê kevn ê Buxarayê, min sê saetan rê winda kir. Ne ji ber ku bajar mezin e, lê ji ber ku her deriyekî darîn ê nîv-vekirî mîna ku ber bi serdemeneke din ve vebe xuya dikir. Bazirganekî hevrîşim li dikana xwe rûniştibû — hevrîşima rastîn, ji Geliyê Ferganayê anî, bi koka madderê bi sor hatibû boyaxkirin — û ez dîtim ku demeke dirêj li topa hevrîşima sor dinêrim. 'Tu dizanî,' wî got, 'Marco Polo tu carî li ser vî rengî nenivisî. Wî got ku hevrîşima Ozbek erzan e, lê wî tu carî li ser rengê sor nenivisî.'

Xîva roja pêncem bû. Ev bajarê bi sûr dorgirtî, bi kelehên oker dorhatî, di bin tava nîvro de hema hema vala bû. Ez di siya mînareya Kalta Minor de rûniştim. Zilamekî pîr nêzik hat û li tenişta min rûnişt. 'Geştyar demjimêr çar piştî nîvro tên,' wî got. 'Sibeh wextê Xîvayê bi xwe ye.' Em demeke dirêj bêdeng bûn. Paşê wî ber bi alayeke Ozbek a dûr a ku dihejiya ve nîşan da û got: 'Tu wê qada futbolê dibînî? Berê tewile bû. Di dema Rêya Hevrîşim de, bazirganan hespên xwe li vir diguhartin. Niha ciwan li wir li gogê dixin. Tişta ku tê guhertin guheriye, lê rê hê jî heman rê ye.'

Roja şeşan li ser trênê şevê derbas bû — ji Xîvayê vegeriyam Taşkentê, li keviya çolê dişopand. Radyoya wagonê bi stranên kevn ên Rûsî bi devokeke Asyaya Navîn diqelişî. Li derveyî pencereyê, carinan keriyên deveyan û roniyên belav derbas dibûn. Min li ser tişta ku bazirganê hevrîşim li Buxarayê gotibû fikirî, li ser zêra Samarkandê, li ser birûyê bilindkirî yê nobedarê metroyê li Taşkentê. Paşê min li ser telefona xwe baştirîn kêliyên Abdukodir Khusanov di Ligue 1 de vekir — zarokekî Ozbek ê bîst û yek salî ku şimitî, da dû, pasên dirêj li ser qadeke fransî dişand.

Roja heftan, dîsa li Taşkentê. Tav wekî hefteyek berê zuha û germ bû. Lê tişta ku ez dibirim malê ne wêne û ne suvenîr bûn — bersiva pirsekê bû. Rêya Hevrîşim tiştekî li dû xwe 'nehîştiye' — tenê şiklê hebûna xwe guhertiye. Biharat bûn aboriyeke futbolê; îstasyonên karwanan bûn rawestgehên trênê bilez; hevrîşim bûn peymanên transfera lîstikvanan. Tişta ku Marco Polo jê biribûn ne tenê rengê wê topa hevrîşima sor bû — wî ew rastî jê biribû ku xelkê li ser vê rê tu carî bi rastî naçin. Ew tenê deveyan bi trênan diguherînin, û biharatan bi futbolê.