🇮🇶 Iraq · Mesopotamia ƒe Dzatawo
Iraq Ŋutinyawo: Meyi Iraq—Menye Be Madoe Kpe Nane O, Ke Boŋ Elabena Babylon Gakpɔtɔ Le Afi Ma
Le Mesopotamia ƒe gbagbãwo kple tiiƒewo dome
Baghdad. Tigris Tɔsisi. Ŋdi ga ade. Tɔɖela aɖe tɔ le eƒe ati tɔdziʋu sue la ƒe ŋgɔ, wòle eƒe ɖo gblẽm le mɔnu si wota ɖe Assyria kpe ƒoƒoewo dzi le ƒe akpe eve si va yi me ke. Le tɔsisi la godzi la, Mutannabi Street la nɔ nyɔtsom—agbalẽdzralawo le avɔtsyoewo kekem, eye wole agbalẽ siwo ŋu aɖi la dom ɖe ablɔme asitsaƒewo dzi. Tiiƒe si le godzi la le xɔkpe dzudzɔ mamlea ɖem ɖa le ŋdi me. Tso gbeɖiɖinu aɖe si le tɔsisi ƒe to la dzi la, ŋdi nyadzɔdzɔa gblɔ le Arabia gbe me—Iraq sewɔha si le sea aɖe ŋu nya dem, nyadzɔdzɔgblɔla ƒe akpata le abe ame si di be yeawu nya nu hafi Ramadan ƒe tsidziɖuɖu nadze egɔme ene. Yameʋu kamedziwo kple ahono siwo tonɛ le adzɔge la ɖe ɖo ŋkuwò dzi be menye ŋdi le tsã Mesopotamia ye nye esia o—Iraq le ƒe 2026 mee nye esia.
Nyeme va afi sia le kalẽtɔwɔwɔ me o. Menye esi madi be 'mada akpo' dukɔ si Ɣetoɖoƒe nyadzɔdzɔgblɔnuwo bu be le ŋɔdzi me la o. Esi nye be, le didi aɖe si wònye 'Iraq World Cup 2026' megbe la, nye screen la ɖe nu geɖe wu mɔzɔzɔ ŋumekunuwo fia—eɖe Babylon ƒe gbagbãwo ƒe foto aɖe fia. Dzata si me wokpe ɖo kple blɔ bibɔ aɖe, si xɔ ƒe akpe eve kple afã, le ga xɔxla aɖe megbe le xɔxɔnu si me kevi yɔ la me, eɖeka ko. Nye susu le ɣemaɣi: ne Babylon gakpɔtɔ le afi ma la, nu tae ame aɖeke mele yiyim o?

Iraq le Middle East, tsã Mesopotamia—'anyigba si le tɔsisi eve dome.' Tigris kple Euphrates do go le afi sia eye wotɔ dzesi ameƒomea ƒe xexeame siwo ɖo anyi gbã: kpe ŋɔŋlɔ, Hammurabi ƒe Se, Hanging Gardens. Aʋawɔwɔ kple avuwɔwɔ tso ƒe 2003 me la gbugbɔ ŋlɔ dukɔ sia ƒe ŋkɔ tso 'xexeame ƒe dzɔtsoƒe' wòzu 'avuwɔwɔ nutome.' Gake Lions of Mesopotamia—Iraq dukɔa ƒe bɔluha—ate ɖe dukɔ sia le xexeame ƒe bɔlu ave dzi le ƒe 2026 me. Na ame geɖe siwo medidi Iraq kpɔ o la, bɔlu nye susu gbãtɔ si ana woaʋu ʋɔtru sia.
Mutannabi Street la nye Bagdad ƒe agbalẽsisa siwo me nyoa wu le ɖe sia ɖe Friday. Agbalẽ tiatia la nye ɣeyiɣi siwo ɖo vovo aɖe: hakpanyawo ƒe agbalẽ siwo ŋu aɖi la le Eŋlisigbe mɔɖeɖe agbalẽ xexlẽmenuwo gbɔ, Saddam ɣeyiɣi ƒe dunyahehe me agbalẽ suewo le Harry Potter ƒe Arabia gbegɔmeɖeɖe siwo ƒe akpawo dzi ko la gbɔ. Agbalẽdzraƒetɔ aɖe—ŋkubabla le eƒe ŋku dzi, eƒe asibidɛwo nye ɣi tso inki kple kevi le ƒe geɖe me—ƒo nu kplim le Eŋlisigbe me: 'Le Saddam ɣeyiɣi la, wotɔ dzo agbalẽdzraƒe siwo le ablɔ sia dzi. Le America dzedze la ɣi la, wogatɔ dzo wo ake. Gake agbalẽawo meku o, eye tɔsisia metrɔ o.' Ede asi ɖa ɖe Tigris godzi: 'Tɔsisi sia nye tsitsitɔ wu dziɖuɖuha ɖesiaɖe si míekpɔ kpɔ katã. Ekpɔ Babylon fiawo, Abbasid fiaƒomea ƒe hakpanyaŋlɔlawo, Britain tɔdziʋu kamedziwo—eye fifia ele mía kpɔm.'
Babylon ƒe gbagbãwo le Bagdad ƒe anyigba godzi kilometa blaenyi-vɔ-atɔ̃, mɔzɔzɔ gaƒoƒo eve. Gake gaƒoƒo eve maa toa asrafome kpɔƒe ene hã dome ƒe dzi me eye wòtoa ya me nutome si me America dronewo nɔ dzikpɔkpɔ sesẽe le la. Esi meɖo la, mexlẽ ʋu eve le ʋudzraɖoƒea—ɖeka nye mɔfiala tɔ eye evelia nye Iraq blemanuwo dzikpɔha me tɔ. Mɔfiala, nutoa me tɔ aɖe si tso Babylon nutome si ŋkɔe nye Hassan, ʋu blemanu xɔxlawo ƒe ga ʋɔtru sesẽ la abe ame si le eƒe megbe xɔxɔnu ʋuʋum ene: 'Menye amedzro ɣeyiɣi ye nye esia o—Babylon mewɔna amedzro ɣeyiɣi gbeɖe o.' Efia asi ɖe Ishtar Gate—eƒe kpe siwo me wokpe ɖo kple blɔ bibɔ, dragoawo kple nyitsu siwo gakpɔtɔ le wo hã me la ŋu—eye wògblɔ be: 'Esi Nebuchadnezzar II tu ʋɔtru sia la, Babylon nye du si lolo wu le anyigba dzi. Fifia—fifia bɔs mɔ̃ hã mele eŋu o.' Ðokuidzedze aɖeke mele eƒe gbe me o. Nyagbɔgblɔ ko.

Le dziehe dzi la, Erbil, Kurdistan Nutome le Iraq me ƒe fiadu, wɔa dɔ le akpata kple dedienɔnɔ vovovo me. Citadel la—anyigba dzi nɔƒe xoxo si dzi wo nɔ ɖe edzi nɔ tegbee, wometsi le edzi le ƒe akpe ade me kpɔ o—tso le du la titina abe amadede do ƒe ɖoɖo gã aɖe ene. Kurd sukuvi aɖe kplɔm yi eƒe kebabƒe si wòlɔ̃ wu eye, le ɖuɖu sesẽ dome la, egblɔ Aymen Hussein ƒe go yeye si wòtsɔ ta ƒoe ɖe Oman ŋu la nam. 'Tiiƒea katã le Erbil le dzidzi kpata le ɣeɖeka ma dzi—Kurdtɔwo, Arabiatɔwo, Turkmenistandzɔlawo—ameɖekanye ɖeka ko nɔ xɔa me.' Ezã eƒe kebab ati la ta bɔluƒoƒe ƒe nɔnɔme ɖe kplɔ̃ la dzi, eye wòŋlɔ nya eve le titina: Iraq.
Mesopotamian Marshes siwo le anyigbagodzi—Eden Abɔ ƒe nɔƒe si ŋu xoxoawo gblɔna—nye nu mamlɛtɔ si mekpɔ le Iraq, eye nusi to vovo wu. Ati aƒe siwo woyɔna be mudhif ʋuʋuna faa le tsi dzi. Tsigblenyiwo meɖe nane fia le tsi tame o negbe ŋuti kple dzo ɖeka eve siwo bɔbɔe. Tɔdziʋukula aɖe, si tɔ le eƒe mashoof canoe me, gblɔ le Eŋlisigbe bɔbɔ me be: 'Saddam di be yeaƒu tsi le tɔsisi siawo katã me kpɔ—be yeatsɔ atso hena Marsh Arabiatɔ siwo nɔ afi sia. Tsi la bu le ƒe ewo. Emegbe Amerikatɔwo va, eye tsi la trɔ gbɔ. Fifia—tsi la dzina, eyina dzi, egadzina ake. Tɔsisi la nye tɔsisi la kokoko.' Ede eƒe tɔku le tsi me; le mía ŋgɔ la, xevi ɣi aɖe dzo. Nyagbɔgblɔ aɖeke mehiã o. Nyateƒe la ŋutɔ tsɔ agba la katã.
Le nye zã mamlɛtɔ le Baghdad la, metrɔ yi tiiƒea le Mutannabi Street la dzi. Zikpui ɖeka ma, kɔfi dzokpe ɖeka ma. Le kplɔ̃ si gbɔnye la dzi la, ɖekakpui aɖe le Iraq World Cup ɖoɖo nyadzɔdzɔ mamlɛtɔ gɔme ɖem na exɔlɔ̃wo tso eƒe telefon dzi le Arabia gbe me, 'Mbappé' kple 'Messi' ƒe nyawo tsiãna le eme ɣe aɖewoɣi—bɔlu nye gbe si wogblɔna le afi sia fi. Esi mele ŋɔŋlɔ mamlɛ siawo wɔm la, gbedodoɖaɣli la ɖi le godo. Tigris la, si mele dzedzem le viviti me o, wònye gbeɖiɖi koe nèsea fifia—tsi si le ʋaʋam. Medi be mawɔ nu sia nu katã de nya ɖeka me, gake Hassan—mɔfiala si le Babylon—la ŋlɔe xoxo nam esime medzo: 'Ènyae, le ƒe alafa ɖeka megbe le Nebuchadnezzar ku la, Babylon zu gbɔlo. Gake egbegbe mɔzɔzɔ ŋumekunuawo? Iraq xɔa nya ɖeka ko: Mega zɔ o. Du sia ƒe dzɔgbe menye gã o—ŋutinya tsɔ tanya gã aɖe nɛ, eye egbea tsɔ dzesi susu suetɔ aɖe nɛ.' Meɖo fe le nye kɔfi ta. Meŋlɔ ŋkɔ ɖe amedzrowo ƒe agbalẽ me—togbɔ be ame aɖeke maxlẽe o hã.
Ke dukɔwo ŋu
World Cup country travel guides
Cape Verde
Geɖe Atlantik-ƒukpo ƒuƒu aɖe me to eƒe hadziɖi me
Curacao
Ƒukpo ɖeka, xexeame eve
Uzbekistan
Didi be yeadi egbegbe ŋuɖonyawo le asitsatsa mɔ̃ xoxo aɖe dzi
Jordan
Ɖiɖo mɔzɔzɔ blibo la tso Treasury ƒe keklẽ la megbe
Haiti
Trɔ yi aƒe le diaspora bɔlula aɖe ƒe ŋkuwo me
DR Congo
Du → Tɔsisi → Avegbeme → Dzobato tame
Qatar
Ganya ŋutɔŋutɔ si wòhiã na gaƒoƒo 24 le Doha
Netherlands
Tso Amsterdam Tɔdzigbawo Ke Breda Bɔlƒe, Tsimɔ kple Anyigbamɔ Wu Ðekae
Switzerland
Tso Zürich Ƒuta Avɔ Ke Jungfraujoch Kpeɖoɖo
Morocco
Tso Atikewo Ƒe Asi Me Ke Mintti Ƒe Dzesi Ŋu
South Africa
Tso Robben Island Ƒe Ðoɖoe Ke Soweto Ƒe Mɔdzi Bɔlƒoƒo, Kpɔ Ale Si Bafana Bafana Gbugbɔ Wɔ Dukɔa Wòzu Ƒuƒoƒo
Japan
Tso Shibuya Nukpɔkpɔ Gbadzebɔ Ia Ke Yokohama Ƒutsitsi Ya
Senegal
Tso Dakar Mɔdzi Bɔlƒoƒo, Gorée Island Ƒe Ðoɖoe Ke Lac Rose Ƒe Dze Dzi, Se Teranga Dzatawo Gɔmesese
Korea
Tso Hongdae Mɔdzi Bɔlƒoƒo Ke Chuncheon Ƒe Wɔtralaɣi
Ivory Coast
Lagoons, cocoa, and orange shirts.
Norway
Tso Dziehe Atsiaƒu To Ke Fjord Goglome
Uganda
Tso Kampala Mɔdzi Bɔlƒoƒo Ke Bwindi Kpeɖeɖe Dzata Gã
← Ŋutinyawo · World Cup country travel guides · Browse all downloadable travel maps