Yordan Ŋutinyawo: Le Nye Petra Ŋdɔ Mamlɛtɔ Dzi La, Bedouin Ɖekakpui Aɖe Tso Tii Kplu Nam—Eye Wògblɔ Nam Be Tɔgbuia Do Go Lawrence

Siq la ƒe metro mamlɛtɔ. Kpe mɔ̃ viviti la, le kilometa 1.2 blibo megbe la, ke ɖe go kpata—eye afi mae wòle. Treasury la. Menye le foto me o, menye le National Geographic ƒe akpa dzi o, menye le Indiana Jones sinima me o—èle afi ma vavã, wokpa ɖe dome kple ŋdi keklẽ si le kpe gbagbã aɖe me to ge la, afã nye sika-rose, afã mamlɛa nɔ vɔvɔli me kpɔ. Le megbenye la, ame aɖe ʋã nya aɖe le Arabia gbe me faa: Alhamdulillah. Metɔ ɖe afi ma, mele gbɔgbɔ le lé ge kple gbɔgbɔ le lé ɖe te dome, le sekɛnd geɖe.

Emegbe metrɔ kpɔ Siq la—kpe mɔ̃ si me dzɔ yi—eƒe anyigba si sɔ kple kpɔ woɖɔ le ƒe akpe eve me tso sɔkpe kple kposɔ afɔwo me la—eye medze mɔzɔzɔ si dzi medze tso la ŋlɔ ɖo la dzrom.

Kwasiɖa etɔ̃ do ŋgɔ la, menɔ zikpui aɖe dzi le Beijing le World Cup ɖoɖo aɖe kpɔm. Jordan kple futɔ aɖe si ƒe ŋkɔ nyemate ŋu aɖo ŋku edzi o. Aflɔ aɖe tso le screen la dzi kaba—'The Chivalrous'—le flaga aɖe si nyemenya o la tame. Nyemenya afi si Jordan le o, nyemenya gbe si wogblɔna le afi ma o, nyemenya nu si tae woyɔ bɔlua ha be 'The Chivalrous' o. Kamera la tso yi Jordan dziɖula aɖe, si ƒe mo ŋuti wobla kple dukɔa ƒe flaga ƒe dzĩ, ɣi, kple yibɔ la, si ƒe ŋkuwo lé nane si mebu be edze le dziɖuɖu ko megbe. Nyemeɖo ŋku aɖabaƒoƒoa ƒe nutsitsi dzi o. Gake meɖo ŋku be meʋu nye browser eye meŋlɔ 'jordan travel.'

Amman nye du si wotu ɖe togbɛ adre dzi. Taksii la mlo eɖokui ɖe mɔ̃ dzi tso yameʋudzeƒe, taksidzatɔ la trɔ radio ɖe Liban tɔwo ƒe dzesi aɖe si le Fairuz xaxoxowo ƒom la dzi, eye emegbe wòŋlɔ nu le gbegɔmeɖeɖa ƒe ɖoɖo aɖe me be: 'Amman ƒe ablɔwo kple Jordan dzigbɔgidi nye nu ɖeka—woyina toe kple toe, gake wodeɖena afi ma ɣe sia ɣi.' Eɖem ɖe nuɖuɖudzraƒe si woyɔna be Hashem—si nɔ ʋuʋu le ƒe blaade wu, wometui kpɔ o, kple nuɖuɖuɖoɖowo etɔ̃ pɛpɛpɛ: hummus, falafel, abolo tsetse. Asitsala la tsɔ abolo ƒo ɖe kplɔ̃ dzi eye wòɖe Arabia gbe kpuie. Nyemese o, gake nutsiɖula si nɔ gbɔnye la gɔme ɖee kple alɔdzedze be: 'Egblɔ be—ɖu nu gbã, yi edzi nàƒo nu emegbe.'

Le ŋdi ga ade dzi la, metɔ ɖe Petra ƒe mɔnu. Ne ŋkeke ɖeka pɛ koe nèle Jordan la, tsɔe katã na Petra. Siq la ƒe meta alafa ɖe sia ɖe nye yamesɔsɔme vovo aɖe—amedzrowo ƒe haƒoƒoƒo le mɔnu, eye ne èdo yi eme la, naneke meli o negbe ya kple wò ŋutɔwò ƒe afɔɖeɖewo ko. Kɔkloeƒe xɔwo kple tsi mɔ̃ xoxowo dzena le kpe gliwo dzi, kpe si ya kple tsi kpa ɖe lãme ƒe nɔnɔme me. Le meta alafa enyi la ƒe dzesi gbɔ la, Bedouin ɖekakpui aɖe si le tedzi dzi la tom yi, eye wòtrɔ ta: 'Wòazu etsɔ.'

Le nu si nye dzietsotso le Siq la ƒe nuwuwu megbe la, menɔ kpe ƒe daba aɖe dzi nɔ Treasury la ŋkume tẽ. Amedzrowo nɔ foto dem, wole wo ɖem ɖe Instagram dzi, wole axa xexlẽmewo kpɔm le woƒe mɔzɔzɔgbalẽwo me. Ame ɖeka ko mele ʋaʋam o—Bedouin ɖekakpui, ɖewohĩ ƒe wuietɔ̃ alo wuiene, keffiyeh dzĩ-kple-ɣi si woɖo ɖe eƒe ta ŋu, tsiã ɖe sɔti aɖe ŋu. Ekpɔm, eye wòkɔ tii dzodzoe tso ahoha me gblẽe nam. 'Tii vevitɔ,' egblɔ. 'Èzɔ mɔ geɖe. Tsiwò vɔ.' Tii la nye vivivi, sukli sɔ gbɔ ɖe eme. Mebiae be eƒe ƒe nenie wòtsi nɔ Petra. Egblɔ be: 'Menɔ afi sia tso ɖeɖime ke. Tɔgbuinye hã. Egblɔ be yedo go Lawrence.' Eɖe eƒe kplua ɖe anyi eye wòfia asi le adzɔge—daba akpe enyi siwo yi Monastery la—'Ne èdi be yea yi afi ma la, yi fifia. Adzɔ zu akpa le ŋdɔ me.'

Wadi Rum ƒe zã dziƒo mehiãa nyagbɔgblɔ aɖeke o. Bedouin mɔfiala la tsɔ eƒe afɔ ŋlɔ ŋdi si gbɔna ƒe jeep-mɔ̃ ɖe keklẽ me, eye emegbe egblɔ ŋutinya aɖe nam: eƒe ƒome nɔ afi sia le dzidzime adre, eye dzidzime ɖe sia ɖe tsɔ ŋkɔ yeye na gbedada la. 'Gbedada la metrɔna o,' egblɔ, 'gake ame siwo kpɔa gbedada la trɔna. Eyata ŋkɔwo hã le be natrɔ.' Esi dze kpana la dzi eye wòkui ɖe agbadɔ la godo—akpo yayra si le egbɔ ko le kilometa blaatɔ̃ ƒe keklẽ me—eye emegbe efia asi ɖe Milky Way. 'Èkpɔ ɣletivi ƒe bla ma ɖa? Míeyɔnɛ be kposɔ ƒe ŋkutsotsoe.' Mekpɔe geɖe eye meɖoe be ŋkɔ sia nye nyateƒe ŋutɔ wu 'Milky Way.'

Dead Sea la mekpɔa tsotsotso o. Èyina eme, tsi la tia wò ɖe dzi, gake ne èdi be yeatɔ la, èkpɔa sesẽme wu tsã—abe xexeame katã ƒe anyigbadzedze ƒo ƒu ɖe wò afɔkɔe nu ene. Mele tsidzaɖe miniti wuieve, mekpɔ Israel le adzɔge, mekpɔ Jordan gbedatamɔ̃ le megbenye, mele mɔzɔzɔ sia ƒe kpakpawo katã ƒo ƒum. Jordan nye dukɔ si me amisi mele o si ʋu eƒe liƒowo ɖe sitsoƒedila miliɔn etɔ̃ lɔƒo nu. Eƒe asitsanya nye Petra, gake eƒe ƒuwo nye dzigbɔgidi. Dzigbɔgidi si tsiã kpe zu gbedoxɔwo, trɔa gbedada zu aƒe, eye wòwɔa amedzrowo abe bubu ene.

Le ŋkeke si dzi medzo la, metrɔ yi kɔfi aɖe si meyi esime medo go va la ke le Amman. Aƒetɔ la de dzesim eye wòtsɔ Arabia kɔfi vɛ—si me sukli mele o, kɔfi dzegodo keŋkeŋ le anyigba gome. Ede eƒe asibidɛ ɖe kɔfi si dze go le kplua nu la me eye wòta goglo sue aɖe ɖe kplɔ̃ dzi. 'Petra nye esia,' egblɔ. 'Àtrɔ gbɔ.' Mebia nu tae. Efia Jordan dukɔa ƒe bɔluha ƒe ɖoɖowo si wokpe ɖe gli la ŋu la. 'Elabena esi ɣeyiɣi si gbɔna si Jordan aɖo bɔlu la, àkpɔe.'